Telefon Kullanımı YKS Başarısını Etkiler mi? Ders Çalışma, Odaklanma ve Deneme Sınavları

YKS koçluğunda en sık karşılaştığımız tablo şudur: Öğrenci gün sonunda "bugün 6 saat çalıştım" der, ancak deneme netleri haftalardır yerinde sayar. Çalışma kaydını birlikte incelediğimizde, o 6 saatin her 15–20 dakikada bir mesaj, bildirim ya da "kısa bir video" ile bölündüğünü görürüz.

Bu bir irade zayıflığı değil, dikkatin işleyişiyle ilgili bir durumdur. Rosen ve arkadaşlarının ödev çalışan öğrencileri gözlemlediği çalışmada, öğrenciler ortalama olarak altı dakikadan kısa süre içinde dikkatlerini teknolojiye kaydırdı. Çalışma ortamında daha fazla teknoloji bulunan ve mesajlaşmayı tercih eden öğrencilerin dönem not ortalaması da daha düşüktü.

YKS hazırlığında asıl ölçülmesi gereken, masada geçen toplam süre değil, kesintisiz ve derin çalışma bloklarının sayısıdır. Telefonun her bölünmesi yalnızca o birkaç dakikayı değil, ardından gelen yeniden odaklanma süresini de alır.

Telefonun akademik başarıya etkisini ölçmenin zor yanı, telefonu çok kullanan öğrencilerin başka açılardan da farklı olabilmesidir. Bu sorunu aşmanın bir yolu, telefon kurallarının değiştiği okulları değişiklik öncesi ve sonrasıyla karşılaştırmaktır. London School of Economics'ten Beland ve Murphy, İngiltere'deki dört şehirde okulların telefon yasağı getirmesinin ardından öğrenci sınav puanlarını inceledi.

Sonuçlar dikkat çekiciydi: Yasak sonrasında sınav puanları yükseldi ve en büyük kazanç, başlangıçta düşük başarılı olan öğrencilerde görüldü. Araştırmacılar telefonların varlığının özellikle dikkatini yönetmekte zorlanan öğrencileri olumsuz etkilediği sonucuna vardı.

Üniversite düzeyinde yapılan deneyler de benzer bir tablo sunuyor. Kuznekoff ve Titsworth'ün çalışmasında ders sırasında telefonla mesajlaşmayan öğrenciler daha fazla not aldı, daha fazla ayrıntı hatırladı ve test puanları daha yüksekti. Bu bulgular, YKS öğrencisinin evde yaptığı çalışmaya da doğrudan uyarlanabilir: Telefon ders çalışırken ulaşılabilir olduğunda, öğrenmenin niteliği düşer.

Bir görevden diğerine geçildiğinde zihin önceki görevi hemen bırakmaz. Örgütsel psikolog Sophie Leroy bu durumu "dikkat kalıntısı" olarak tanımladı: Önceki görev tamamlanmadan yenisine geçen kişiler, yeni görevde daha düşük performans gösterir. YKS öğrencisi için bunun anlamı şudur: Arkadaşından gelen mesajı okuyup paragraf sorusuna dönen öğrencinin zihni bir süre daha o konuşmayla meşguldür. Paragraf ikinci kez okunur, sorudaki ayrıntı gözden kaçar.

Çoklu görev araştırmaları da bu tabloyu destekler. Ophir, Nass ve Wagner'ın çalışmasında yoğun medya çoklu görevi yapan kişiler, ilgisiz bilgileri filtrelemekte ve görevler arasında geçiş yapmakta daha az başarılıydı. Öğrencinin "ben aynı anda halledebiliyorum" algısı, ölçülen performansla örtüşmüyor.

Gloria Mark ve arkadaşlarının kesintiler üzerine yaptığı çalışma ise ilginç bir ayrıntı ekliyor: Sık kesintiye uğrayan kişiler işi bazen daha hızlı bitirse de daha fazla stres, zaman baskısı ve hayal kırıklığı bildiriyor. Sınav hazırlığının zaten yoğun olduğu bir dönemde bu ek stres, motivasyonu da aşındırır.

YKS dönemindeki öğrenciler sosyal medyada sıklıkla "günde 14 saat çalıştım", "denemede 110 net" gibi paylaşımlarla karşılaşır. Bu içerikler motivasyon kaynağı gibi görünse de çoğu öğrencide yetersizlik duygusu, kaygı ve "zaten yetişemem" düşüncesi yaratır. Paylaşımların seçilmiş, bağlamından koparılmış ve doğrulanamaz olduğu unutulur.

Twenge ve Campbell'in geniş örneklemli analizi, yüksek ekran süresine sahip ergenlerde psikolojik iyi oluşun daha düşük olduğunu gösteriyor. Ancak Orben ve Przybylski'nin çalışması, bu ilişkinin ortalama etkisinin küçük olduğunu hatırlatıyor. Bu nedenle öğrenciye "sosyal medya seni mahvediyor" demek yerine, hangi içeriğin kendisini nasıl hissettirdiğini fark etmesine yardım etmek daha işe yarar.

Pratik bir yaklaşım, sınav dönemi boyunca derece ve deneme sonucu paylaşan hesapları sessize almak ve öğrencinin yalnızca kendi geçmiş performansıyla kıyaslama yapmasını sağlamaktır.

TYT'de 120 soru 165 dakikada, AYT'de ise 160 soru 180 dakikada çözülür. Bu süreler boyunca dikkati korumak bir dayanıklılık meselesidir. Günlük hayatında 15 dakikadan uzun kesintisiz çalışamayan bir öğrencinin, denemenin ikinci yarısında paragrafları tekrar tekrar okumaya başlaması ve işlem hatalarının artması şaşırtıcı değildir.

Odaklanma kondisyonu tıpkı fiziksel kondisyon gibi kademeli artırılır. Koçluk sürecinde öğrenciyle önce gerçekçi bir başlangıç süresi belirleriz; örneğin 25 dakikalık telefonsuz bloklar. Öğrenci bu süreyi bir hafta boyunca istikrarlı biçimde tamamladığında blokları 35, ardından 45–50 dakikaya uzatırız. Hafta sonları tam süreli deneme sınavları ile bu kondisyon sınav koşullarında test edilir.

Deneme sırasında telefonun ulaşılamaz olması da bu antrenmanın parçasıdır. Deneme arasında "bir bakayım" diye telefona uzanmak, gerçek sınavda olmayacak bir mola alışkanlığı yaratır.

Telefonu tamamen yasaklamak çoğu öğrencide kısa sürede bozulan bir karar olur. Gollwitzer'in "uygulama niyetleri" üzerine çalışmaları, "eğer–o zaman" biçiminde önceden yapılan somut planların hedefe ulaşma olasılığını belirgin biçimde artırdığını gösteriyor. Telefon kullanımı için de "ne zaman, nerede, ne kadar" sorularını önceden yanıtlamak, anlık iradeye yaslanmaktan çok daha etkilidir.

Ward ve arkadaşlarının deneyleri telefonun yalnızca görüş alanında olmasının bile zihinsel kapasiteyi azaltabildiğini gösterdiği için planın merkezinde fiziksel mesafe yer almalıdır. Çalışma süresince telefon başka bir odada durmalı; müzik, sözlük ya da zamanlayıcı gibi ihtiyaçlar telefonla değil, ayrı araçlarla karşılanmalıdır.

Uyku da planın parçasıdır. Gece telefonla geçen süre, ertesi günün odak kapasitesinden çalınır. YKS öğrencisinin telefonu yatak odasında şarj etmemesi, kuralların en basit ama en etkilisidir.

Velinin rolü bekçilik değil, ortamı düzenlemek ve tutarlı olmaktır. Telefon kurallarının öğrenciyle birlikte konuşulması, gerekçesinin açıklanması ve ebeveynin de aynı kurallara uyması çatışmayı azaltır. Evde akşam saatlerinde ailece telefonsuz geçirilen zamanlar, öğrencinin kuralı ceza olarak değil ortak bir yaşam düzeni olarak görmesini sağlar.

Cevher Danışmanlık'ta YKS koçlarımız öğrencinin haftalık çalışma kaydını, deneme sonuçlarını ve dijital alışkanlıklarını birlikte değerlendirir. Netlerin neden artmadığına dair tahminler yerine veri üzerinden konuşuruz: Hangi derste, hangi saatlerde, hangi tür sorularda kayıp yaşandığını görür ve programı buna göre düzenleriz. Telefon yönetimi bu programın bir parçası olarak, öğrencinin kendi hedefine bağlanır.